Hyperventilatie ontrafeld

Als je het woord ontleedt wil ‘hyper’ zeggen: te veel, overdreven en ventilatie is in dit geval de ademhaling of het ‘verversen van lucht’. Samengesteld wil het woord dus zeggen : te snel of te gulzig ademen. Dit wordt ook wel ‘overademen’ genoemd.

Dat sneller ademen gebeurt onder invloed van stress. Want hyperventilatie ontstaat niet zomaar. Het is altijd een reactie van ons lichaam op een periode van verhoogde stress of roofbouw op ons lichaam. Hyperventilatie is in feite een manier om ons te beschermen. Onder invloed van stress gaat ons lichaam instinctief in een vecht-vlucht- of verstar reactie, dit als antwoord op een (irreëel) gevaar. Als spanningen of angsten te groot worden, gaat ons lichaam die tot uiting laten komen.

Symptomen

Door het te snel en diep ademen vormt er zich een onbalans in het zuurstof- koolzuurgehalte in het bloed waardoor ons lichaam in beschermingsmodus gaat. Vaatvernauwing is het gevolg waardoor er een reeks lichamelijke klachten optreden. Minder zuurstof in onze hersenen zorgt voor een ijl gevoel in ons hoofd, soms een soort van ‘instabiliteit’ of duizeligheid. Dit leidt tot spierpijn of verkramping in onze spieren en voor een wazig zicht. Door het verminderde koolzuurgehalte in ons bloed raakt bovendien ons zenuwstelsel overprikkeld. Dit heeft dan weer tot gevolg dat we last hebben van tintelingen of jeuk en een prikkelbare darm.

Omwille van deze klachten in je lichaam kan je onzeker worden omdat ze onverwacht opduiken. Hierdoor ga je angstig reageren op deze symptomen. Zo ben je geneigd te gaan denken dat er meer aan de hand is, je gaat de zaken uitvergroten terwijl dat niet hoeft. Je zit hier meer en meer mee in je hoofd en zo wordt het een obsessie. Het minste teken van je lichaam leidt in jouw hoofd tot een dodelijke ziekte en voor je het weet ben je een hypochonder. Dit zorgt dan voor psychologische stress, waardoor je immuniteit vermindert. Zo beland je in een vicieuze negatieve cirkel.

De reactie op hyperventilatie verschilt van persoon tot persoon. Je zal ook niet alle klachten vertonen, maar de voornaamste zijn toch wel : vermoeidheid en pijn in de nek, schouder en/of borstkas.

Acuut of chronisch?

We kennen hyperventilatie in 2 vormen, acuut of chronisch. De acute vorm is het meest zichtbaar en gekend, zoals vb. een paniekaanval. Die kan uitgelokt worden door een (onbewuste) trigger in vb. een winkel, een cinema, op een plaats met veel mensen, … enz.

De persoon denkt dat hij/zij ter plaatse zal sterven. Dit komt omdat de vicieuze negatieve cirkel in gang wordt gezet. Ik krijg geen lucht, oei, ijl in mijn hoofd, druk op mijn borst, mijn hart, … en dat maakt het alleen maar erger. Meestal komt dan een ambulance ter plaatse die hem/haar naar de spoedafdeling brengt. Na onderzoek in de kliniek is deze persoon gerustgesteld en het lichaam keert terug naar een rusttoestand.

Wat veel minder gekend blijkt is de chronische vorm. D.w.z. dat je gedurende een lange tijd, sneller ademt dan gewoonlijk, maar subtiel. Deze chronische vorm wordt daarom minder snel herkend omdat de symptomen ook te linken zijn aan andere aandoeningen: vermoeidheid, hoofdpijn, maag- en darmklachten, wazig zicht, hartkloppingen, een krop in de keel of depressieve gevoelens. Meestal luidt de diagnose ‘stressreactie’, maar denkt men niet aan hyperventilatie.

Hoe hyperventilatie aanpakken?

Nochtans geldt ook hier: ‘beter voorkomen dan genezen’. Hoe sneller hyperventilatie wordt vastgesteld, hoe sneller je kan anticiperen. Je kan dit aanpakken door niet enkel met je ademhaling te werken, maar door het hele plaatje van je manier van leven te bekijken en waar nodig aan te passen.

Wil je meer weten over hyperventilatie en hoe dit aan te pakken dan raad ik sterk het boek “Hyperventilatie ontkracht” aan van Chris Lenaerts. Dit boek behandelt de diverse aspecten van hoe hyperventilatie ontstaat, de vicieuze negatieve cirkel en hoe je dit kan aanpakken en doorbreken. Het belicht de invloed van hyperventilatie op diverse vlakken: fysisch, mentaal/emotioneel en gedragsmatig. De schrijfster, zelf fysiotherapeute, geeft inzicht en tips hoe je iemand kan helpen die een acute aanval doormaakt. Persoonlijk vind ik dit een absolute aanrader.

Kristel Van Doorslaer
Stresspreventie coach bij Kristel Van Doorslaer